الشيخ الأنصاري ( مترجم وشارح : جمشيد سميعى )
22
رسائل شيخ انصارى ( فارسى )
پيدا كنى كه مستشكل هم همين را مىگويد ؟ و يا اينكه قيد ( انه حرام ) است ، بدين معنا كه آن شىء بعينه حرام است ؟ پاسخ شيخ به سؤال مزبور چيست ؟ اين است كه بعينه قيد انه حرام است چرا كه اگر ظرف و يا جار و مجرور داراى دو متعلّق ذى صلاحيّت باشد آنكه به او نزديكتر است متعلّق او واقع مىشود به عبارت ادبى ، الاقرب يمنع الابعد . دوّمين سؤال مورد نظر در رابطهء با حديث مزبور چيست ؟ اين است كه سلّمنا كه ( بعينه ) قيد عبارت حتّى تعلم باشد ، آيا بهعنوان يك قيد احترازى آورده شده و يا بهعنوان يك قيد توضيحى و تأكيدى جهت تأكيد همان مطلب آورده شده است ؟ پاسخ شيخ به اين سؤال چيست ؟ اين است كه قيد توضيحى و تأكيدى است مثل كلمهء نفس و عين ، در رأيت زيدا نفسه يا عينه كه به منزلهء رأيت زيدا زيدا است كه جهت دفع توهم مىآيد كه مبادا شنونده خيال كند كه من يا شما در گفتارمان اشتباه كردهايم و دوست زيد و يا پدر زيد را ديده باشيم . چرا شيخ چنين پاسخى مىدهد ؟ زيرا ضمير ( ه ) در حتّى تعلّم انّه حرام ، به كلمهء شىء در عبارت ( كلّ شىء حلال ) بازمىگردد تا اينكه دانسته شود كه آن شىء بعينه يعنى خودش بشخصه حرام است و نه چيز ديگرى . پس اگر معلوم شود كه ظرف مربوط به زيد نجس است و ظرف در اختيار عمر پاك است ، ظرف زيد بعينه يعنى بهخودىخودش نجس است . و اگر اين دو ظرف مشتبه شدند ، باز هم نجاست بر ظرف زيد صدق مىكند و نه بر ظرف عمر . اين مسئله هم در فرض علم تفصيلى چنين است و هم در فرض علم اجمالى . و لذا حضرات نمىتوانند از كلمهء بعينه در روايت به نفع خودشان بهرهبردارى كنند . در رابطه با دستهء اوّل از روايات دو سؤال و پاسخ آنها مطرح گرديد حال بفرمائيد نظر شيخ در رابطهء با دسته دوّم از اين روايات چيست ؟ شيخ در برابر اين دسته از روايات كه مىگويد : حتّى تعرف الحرام منه بعينه تسليم بوده و با توجه به ظاهر حديث مىپذيرد كه قيد بعينه متعلّق به تعرف است . نتيجهء اين پذيرش چيست ؟ اين است كه هر چيزى براى تو حلال است تا اينكه علم تفصيلى به حرمت آن پيدا نمائى . بنابراين تا علم تفصيلى به حرمت شىء براى شما حاصل نيايد ، علم اجمالى تنها شما را در احتراز از شىء كفايت نمىكند .